De aanslepende regeringsformatie en het dito Octopusoverleg, de pleidooien van Moureaux en Clerfayt om het Brussels Gewest uit te breiden, het manifest van de 17 linkse intellectuelen van de Gravenstengroep, etc... De communautaire kwestie blijft de politieke agenda domineren, en bijgevolg wordt de discussie ook binnen CAP gevoerd.

Leden van CAP uit de Vlaamse Rand stelden zich immers de vraag hoe hun Franstalige kameraden stonden tegen de communautaire poltiek van de gevestigde Franstalige politieke partijen. Aangezien er enkele leden van CAP tevens actief zijn binnen het links-flamingantische Meervoud, waren ook deze speciaal uitgenodigd op de discussienamiddag om hun visie op de problematiek te geven. Ook stuurde de jonge links-Vlaamse organisatie Vlaams-Socialistische Beweging iemand om deel te nemen aan het gesprek.

Spijtig genoeg hadden onze Franstalige partijleden die namiddag blijkbaar andere prioriteiten, zodat het een Nederlandstalig onderonsje bleef.

Maar dat belette de aanwezigen niet om een aantal voorstellen eens nader onder de loep te nemen. Zo organiseert CAP zelf taallessen voor anderstaligen. Een initiatief dat door alle aanwezigen uiteraard toegejuicht werd. Maar in hoeverre zoiets compatibel is met een voorstel voor tweetalige CAO's in de Westhoek (met z'n vele Franse werknemers), is maar zeer de vraag. Daarnaast was er de vraag of CAP moet pleiten voor het verplicht maken van Nederlandse lessen in Waalse scholen. Een vraag die meteen ook zijn weerklank heeft op de structuur van CAP als federale partij. Mag een federale partij (en dus met een Vlaams overwicht) zich inmengen in bevoegdheden die volledig bij de Franse Gemeenschap ligt? Indien ja, dan zou CAP de autonomie van de deelstaten niet langer ekennen, en dus het federalisme onderuit halen (en zodoende een unitaire partij worden, ipv een federale). Maar zo'n logica impliceert wel, dat CAP zich als federale partij over geen enkele gewestelijke of gemeenschapsmaterie zou kunnen uitspreken. Discussies die zonder enige twijfel nog een staartje dienen te krijgen.

---

De Vlaamse kwestie: revisited.

We zijn weer vertrokken voor een nieuwe staatshervorming. Het gevaar is groot dat bij de volgende regionale verkiezingen van juni 2009 het nationalisme hoogtij zal vieren, vooral dan in Vlaanderen, dat de ‘luie’ Walen de kop van jut worden. Dus hebben we geprobeerd een en ander eens op een rij te zetten. Daartoe hebben we gepoogd enkele begrippen te ordenen, begrippen zoals natie, natiestaat, volk. Eerst hebben we ons licht opgestoken bij de rechtse Franse denker Ernest Renan die leefde in de 19de eeuw in een welafgebakende homogene natiestaat om vervolgens terecht te komen bij de austromarxist Otto Bauer, die geconfronteerd werd met de Oostenrijkse Hongaarse dubbelmonarchie van voor WO I, een lappendeken van volkeren en talen. Dan hebben we een korte schets gemaakt van de Vlaamse beweging en de rol die enkele linkse figuren hebben gespeeld, om zo in het heden te belanden.

twee visies


Ernest Renan was een Frans christelijk denker tijdens de tweede helft van de 19de eeuw. Hij verzette zich tegen de Duitse filosofen als Fichte die de natie verbonden met het ras, taal en grondgebied. Er bleef dus geen ander criterium over dan: de bewuste keuze van de volkeren. Het nationaal beginsel zou dus verwijzen naar een soort erfenis (“gemeenschappelijk bezit van een rijk erfgoed aan herinneringen”), een wilsuiting die telkens weer opnieuw wordt vernieuwd (“het verlangen om samen te leven, de gedachte samen grootse dingen te hebben gedaan en nog te willen doen”). Zijn omschrijving van het begrip natie is vermaard gebleven als “het plebisciet van iedere dag” en resumeert voortreffelijk deze logica: de mens als vrije burger hoeft helemaal niet te behoren “tot een taal, een ras”. Volgens Renan is een natie dus een bevolking die haar door de geschiedenis gevormde eigenheid wil bewaren. Aldus krijgt het nationaal beginsel een historisch karakter en Renan voorziet een snel verval “binnen vijftig jaar zal het nationaal beginsel beginnen afsterven. De naties zijn niet eeuwig. Ze kenden een begin, ze zullen een einde kennen. Een Europese confederatie zal hen waarschijnlijk vervangen”. En Renan gaat verder “de mensheid indelen, scherp afgelijnd, in rassen kan enkel leiden tot oorlogen gericht op vernietiging, oorlogen, zoologisch van aard, en – sta me toe het te zeggen – analoog aan de oorlogen die de verschillende soorten knaagdieren onder elkaar voeren, op leven en dood.

Laten we het nu even hebben over twee nog andere begrippen die bij de natie kunnen aansluiten: de natiestaat en het volk.

Sinds de Franse Revolutie staat de natiestaat er symbool voor hoe een economische ruimte (de territoriale markt), een sociale ruimte en een ruimte voor de politieke soevereiniteit (juridisch en institutioneel) ideaal op elkaar inspelen. De staat nu, dringt binnen in verschillende gebieden van de samenleving en tevens in het bewustzijn van de individuen die deze samenleving uitmaken. In tegenstelling met de vormeloze massa “de niet weet wat ze wil” bestaat het volk dus door en in de staat. Eén volk, één staat, werd dus het perfecte basisprincipe van de moderne politieke gemeenschap. Doch, historisch gezien is dit eerder de geïdealiseerde uitzondering dan de regel. Sommige volkeren hebben nooit staten kunnen oprichten. Andere staten zijn van oudsher plurinationaal.

Doch ook het volk is net als de natie een figuur uit de 19de eeuw. Tijdens de Franse Revolutie symboliseert deze figuur het einde van de onderwerping en de toegang tot het universele burgerschap en dit geforceerd door een opstand. Echter dit beeld blijft niet zo onschuldig. Bloedige breekpunten verdelen de vroegere derde stand en moderne vormen van klassentegenstellingen zien het daglicht die in juni 1848 volop tot uitbarsting komen. Het volk is niet langer één en onverdeeld. De eerste socialisten worden niet langer aanzien als een groep zonderlingen maar worden vervolgd, verbannen of opgesloten. In Brussel grijpt Charles De Brouckère, die pas enkele maanden in de gemeenteraad zetelt de macht. Hij plaatst zich aan het hoofd van de politie en de toenmalige burgemeester wordt afgezet. Leopold I die de kroon ter beschikking had gesteld keert terug. De (verfranste) burgerij neemt openlijk het roer in handen en keert zich al even openlijk tegen het (Brabants) sprekende plebs.

De marxistische auteurs hebben omtrent het nationale vraagstuk een overvloed aan litteratuur voortgebracht. Over hun meningsverschillen heen echter zijn ze het eens om eveneens het moderne begrip van de natie te bestuderen vanuit een historisch standpunt. Sommigen echter, waaronder Friedrich Engels en Karl Marx zelf hebben ook heel wat lelijke dingen verkondigd over sommige volkeren. De klassiek marxisten stellen dat de krachtige opgang van het kapitaal de eenmaking van de markten combineert met een stroming die neigt tot politieke democratie, de veralgemeende uitbreiding van de opvoeding van het volk, en dit op massale schaal. In dit licht wordt de staat de uitvoerder van wat de natie vorm geeft, wordt het instrument van de territoriale afbakening, de organisator van een monetaire en juridische homogene ruimte, de bewerker van de linguïstieke eenheid. En aldus kon de burgerij zich als leidende klasse uitbouwen. Derhalve zullen we de nationale kwestie stellen vanuit een historisch standpunt en zullen de antwoorden op de ‘nationale kwestie’ variëren naargelang de concrete situatie gekneld tussen principes en omstandigheden.

Dit is een zeer moeilijke evenwichtsoefening en hier hebben Karl Marx en Friedrich Engels meer dan een uitschuiver gemaakt. Engels heeft een onderscheid gemaakt tussen “historische naties” en “volkeren zonder geschiedenis”. En toch brengt de historische relativiteit van het nationaliteitenprincipe hem tot conclusies die haaks staan op het nadrukkelijk gestelde beginselprincipe. Meegesleept en ontgoocheld door de mislukte revoluties van 1848 heeft Engels verschrikkelijke zaken geformuleerd aan het adres van de Slavische volkeren uit Oost en Midden Europa. Hij spreekt over “uitgommen, tot en met de naam” en “er komt een dag dat wij ons afgrijselijk zullen wreken op de Slaven, de verraders”. Het is juist dat in Europa, in de democratische Duitse en Hongaarse revoluties van 1848 – 51 de Slavische volkeren een heel reactionaire rol hebben gespeeld. Maar Engels besluit daaruit dat ze ertoe verdoemd zijn om deze rol telkenmale te herhalen. Marx op zijn beurt heeft de annexatie door de Verenigde Staten van Texas en Californië, ten nadele van die “luie Mexicanen” goedgepraat. Dit zou in overeenstemming geweest zijn met de belangen van de beschaving (hoewel de Amerikaanse kolonisten slavendrijvers waren en dat Mexico in 1829 de slavernij had afgeschaft!).

Wie het best de vuurproef van de geschiedenis heeft doorstaan lijkt de austromarxist Otto Bauer. Hij ontwikkelde een originele stelling en werd daarbij bekritiseerd vanuit symmetrisch tegengestelde standpunten.

Deze stelling hield verband met zijn ervaringen binnen een multinationale staat (de Oostenrijk Hongaarse dubbelmonarchie van voor WO I) en het heropflakkeren van de Joodse kwestie met de affaire Dreyfus. Hij vatte het begrip natie samen als: “het geheel van menselijke wezens die door een gezamenlijke bestemming een gezamenlijke eenheid verkregen”. De nationale eis zou dus niets anders zijn dan “het stuk van de geschiedenis dat ons heel nauw verbindt als natie”. Dit subjectieve begrip geeft echter geen antwoord op de vraag waar de grens ligt tussen een “gemeenschappelijke bestemming” van mensen die zichzelf zien als een natie, en beperkte assosciaties in de schoot van die natie. Staat en natie vormen niet noodzakelijk een rationeel koppel.

De natie is niet de enige denkbare vorm van een politieke gemeenschap. Wat meer is, het kapitalisme is in staat om “naties zonder geschiedenis” nieuw leven in te blazen, zonder dat er als dusdanig meer staatsgrenzen of vlaggen zouden gewenst zijn. Volgens Bauer lijkt de eis van de naties binnen “de Staat der nationaliteiten” tot “nationale autonomie” een beter constitutioneel programmapunt te zijn dat meer in het voordeel speelt van de arbeidersklasse, dan een eis tot afscheiding. De culturele autonomie (waarbij onderwijs, taal, culturele en collectieve rechten worden erkend) zal niet langer de natie omschrijven op basis van een grondgebied, maar als een eenvoudige associatie van personen “op basis van een vrije nationaliteitsverklaring” van mondige staatsburgers. Deze autonomie zou de eenmaking van de onderdrukte klassen in de hand werken, ze bood immers de mogelijkheid aan de verschillende nationaliteiten om zich zonder veel verplichtingen te assimileren.

In deze stellingen van Bauer heeft Lenin binnen de politieke context van de oorlog, een gesofistikeerde manier gezien om de kwestie van de ontmanteling van het Oostenrijks Hongaarse keizerrijk uit de weg te gaan. Zo kon Bauer het nationaliteitenprobleem als een collectief gegeven handig ontwijken zonder dat hij het diende op te lossen en dit in naam van een individuele verklaring welke nationaliteit men wenste en zo de centrale staatsmacht in handen laten van een dominerende Duitse minderheid. Hoewel deze opvattingen strategisch juist zijn onderschatte hij de toekomstgerichte visie van Bauer. Eenmaal dat het keizerrijk zou ontbonden zijn zat het gevaar erin dat er enerzijds kunstmatige regio’s zouden ontstaan, op administratieve basis geschapen, en anderzijds enclaves op basis van taal. Voor dit wespennest zag Bauer geen andere oplossing: de nationale rechten dienden los te staan van het territorium en dienden teruggedrongen naar de privé sfeer. Zijn vrees zou niet ongegrond blijken.

Het beginsel van de ‘oorsprong’ dient te worden geprivatiseerd op dezelfde manier als de vrijzinnige staat de religie heeft geprivatiseerd, door een onderscheid te maken tussen het privaat en het publiek domein. Het universele principe van het burgerschap op politiek vlak primeert op de discriminerende en selectieve codes die stellen tot welke nationaliteit men behoort. Zoals men vrij kiest of men naar een kerk, een synagoge, een tempel of een moskee gaat, zo kiest men vrij tot welke natie men wil behoren ongeacht taal, ras, afkomst of territorium.

Immers niet elke natie, elk volk kan of wil over een staat beschikken gebaseerd op een taal, een territorium, enz. Denken we maar aan het Joodse volk in het Polen van voor de Tweede Wereldoorlog waar het in sommige streken één derde van de bevolking uitmaakte en sommige steden zelfs de meerderheid. Vylnius (een stad die nu in de Oekraïne ligt) was hier het beste voorbeeld. Het was de ware hoofdstad van de Oost Europese Joden, niet Jeruzalem. Ook in Brussel beschikt één derde van de bevolking niet over de Belgische nationaliteit. Ze willen liever staatsburger blijven van hun land van oorsprong. Ze kunnen dan ook enkel stemmen voor gemeenteraadsverkiezingen.

Van het algemene naar het concrete: België.
een historische schets

In 1830 opteerden de stichters van België voor een Franse staat. De administratie werd Franstalig, evenals het leger en het onderwijs. De Vlaamse taal werd genegeerd. In feite deed men alsof die taal niet bestond. Vanaf het begin af plaatste de nieuwe staat zich onder de vleugels van de Franse cultuur. Hoewel de Belgische staat een van de belangrijkste actoren was lag die niet aan de basis van de verfransing van Vlaanderen. De verfransing was het resultaat van de sociale differentiatie binnen de Vlaamse gemeenschap zelf.

Binnen iedere gemeenschap vertonen de verschillende sociale klassen de neiging om zich af te bakenen door zaken te benadrukken die hen eigen zijn. Dit streven vinden we vooral terug bij de dominante bezittende klasse. In Vlaanderen heeft deze sociale differentiatie wel een heel bijzondere vorm gekregen. De dominerende klassen hebben het Frans als voertaal overgenomen. Het Vlaams bleef de streektaal van het volk. Een gelijkaardig verschijnsel deed zich voor in het grootste deel van Europa, van de 17de tot de 19de eeuw. Op het continent was het de taal van de bezittende klasse, hetzij als eerste taal, hetzij als cultuurtaal. Doch in Vlaanderen was het verschijnsel om historische redenen (Bourgondische dominantie, de Franse prinsen van Valois, de Franse bezetting onder de Franse revolutie en tijdens het keizerrijk) meer uitgesproken en werd blijvend van aard.

Doch het is niet zo dat het Frans van buiten uit was opgedrongen, tegen de wil van het volk. De Vlaamse leidende klasse, binnen de context waarin die leefde heeft geopteerd voor het Frans. Ze heeft ervoor gekozen, ze heeft zich niet verzet tegen de verfransing, ze heeft tevens de politiek van vernederlandsing verworpen gevoerd door Willem I onder het Hollandse bewind.

De staat, ontsproten uit de revolutie van 1830, was een burgerlijke staat, de staat van de kleine minderheid die Frans sprak, zowel te noorden als ten zuiden van de taalgrens. Op het eigenste ogenblik hebben ze zowel gekozen voor het Frans als voor het cijnskiesstelsel. De taal gesproken door de meerderheid van de Vlamingen werd genegeerd, zoals trouwens het Vlaamse volk zelf. Het Vlaamse vraagstuk was dus ten gronde een sociaal vraagstuk. De strijd van het Vlaamse volk voor zijn taal en cultuur sloot aan bij de universele strijd van de volkeren voor hun ontvoogding, een strijd eigen aan de hedendaagse geschiedenis. In dit opzicht was het wezenlijk een democratische strijd.

De lange strijd van de Vlamingen voor het respect voor hun taal heeft in de jaren 1930 tot 1935 geleid tot aanzienlijke overwinningen, het Vlaams is in België een officiële taal geworden, van dezelfde orde als het Frans. De Vlamingen genieten dezelfde rechten als de Franstaligen. De gelijkheid is volledig, zowel op gebied van administratie, als op gebied van onderwijs en justitie. De Gentse universiteit werd vervlaamst. Hoewel het op weg was om opgelost te worden is het probleem nooit helemaal verdwenen. Doch de Vlamingen zijn niet langer onderdrukt of vervolgd.

De Vlaamse kwestie was ten gronde een sociaal probleem. Geleid als ze was door mensen uit de middenklasse heeft de Vlaamse beweging altijd geweigerd deze dimensie te zien. Ze heeft eisen gesteld in juridische termen en louter luiguistische opties leiden al vlug tot uitsluiting van hen die een andere taal spreken, tot sektarisme en xenofobie. De economische macht bleef lange tijd in handen van een Franstalige minderheid. Een fractie van de Vlamingen, 5%, had een voertaal overgenomen die uit het vreemde kwam, het Frans. Zo ontstond er een kaste, gescheiden van de bevolking. Deze kaste had de belangrijkste delen van de economische en financiële middelen in handen. Nauw verbonden met de Brusselse en Waalse burgerij controleerde ze, samen met hen, de voornaamste bedrijven. Het sociaal aanzien dat deze minderheid genoot bij de rest van het Vlaamse volk bleef de voornaamste factor van verfransing. Dit aanzien steunde op economische voorrechten. Wilde men de sociale ladder beklimmen dan moest men Frans spreken.

En het ging van kwaad naar erger. Toen een kleine Vlaamse nationalistische partij het daglicht zag en in de eerste plaats een drukkingsgroep werd op de Vlaamse katholieke partij, scheurde die al vlug in twee stukken. Een deel werd meer en meer autoritair en racistisch en degenereerde volledig toen in Duitsland de nazi’s aan de macht kwamen en vervoegde het kamp van het internationaal fascisme. Een ander deel was pacifistisch, democratisch gebleven en ze gingen op in de rangen van de socialistische partij.

de rol van de linkse beweging: enkele kanttekeningen.

De nationale onderdrukking die hand in hand ging met de sociale uitbuiting zorgde ervoor dat de Vlaamse kwestie een heel explosieve kwestie werd. Als we het louter litteraire en culturele aspect van het ‘Vlaamse ontluiken’ buiten beschouwing laten dat kadert binnen het internationaal romantisme, was de Vlaamse beweging klaar en duidelijk democratisch, progressief en sociaal. Het waren de kleine lieden binnen het volk, onder leiding van kleinburgerlijk intellectuelen die zich verzetten tegen de dubbele onderdrukking die hen tot een ellendig bestaan veroordeelde. Kwam daarbij dat de hogere clerus deel uitmaakte van de verfranste burgerij en dat de katholieke partij in Vlaanderen een partij was van verfranste grootgrondbezitters en kasteelheren. Niets beschikte dat deze beweging afhankelijk zou worden van de clerus.

En toch, de symbiose is er gekomen tussen 1890 – 1914. De redenen ervoor zijn veelvoudig: de lagere clerus heeft een bocht genomen en heeft in de kleine steden en op het platteland de leiding genomen, de katholieke partij zelf is van gedaante veranderd, had sinds 1893 bredere structuren gekregen en nam de onmiddellijke verlangens op zich van deze gewone lieden die onder invloed van de Kerk gebleven waren, een berekend plan van de meest intelligente elementen van de burgerij die zelf naar het Vlaams overgingen. Doch wat hier de doorslag gaf om deze symbiose te verklaren was ongetwijfeld een fatale strategische fout vanwege de socialistische voormannen.

De BWP stond het sterkst in Wallonië waardoor het voor hen moeilijk was om zich te vereenzelvigen met de verzuchtingen van de Vlaamse nationale beweging. De Vlaamse leiders van dezelfde partij waakten erover dat ze de sympathie niet kwijt speelden van de kleinburgerlijke kiezers te Brussel en in Wallonië die weinig sympathie hadden voor de pogingen van de Vlaamse beweging om voor hun ‘patois’ een statuut te krijgen gelijk aan het ‘Frans, een wereldtaal’.

Maar vooral door het ontketend antiklerikalisme en de middens waaruit de meeste socialistische leiders waren gerekruteerd richtten ze zich op een alliantie met de liberale Franstalige burgerij, tegen ‘dertig jaar klerikale overheersing’. Daardoor keerden ze wetens en willens de rug naar de Vlaamse nationale, culturele en taalverzuchtingen. Dit onder voorwendsel dat de sociale en politieke eisen ‘voorrang’ hadden. De ironie van de geschiedenis wil nu dat vooral door de nadruk te leggen op de Vlaamse nationale en taaleisen de katholieke partij erin slaagde om in weinig tijd een syndicale beweging op te bouwen in Vlaanderen die sterker werd dan de socialistische.

Doch toch zijn er linkse krachten geweest die oog hebben gehad voor de Vlaamse kwestie, sommigen bleven gemarginaliseerd zoals Jef Van Extergem binnen de KP, anderen hadden een Vlaams gezinde achtergrond zoals August Vermeylen of kwamen uit het activisme van tijdens WOI. Dan was er Camille Huysmans in Antwerpen en nog anderen. Echter, allen sloten zich aan bij een opvatting over het nationale vraagstuk dat in het verlengde lag van het standpunt van de Amerikaanse president Woodrow Wilson en allen waren de Conferentie van Zimmerwald vijandig gezind. In Zimmerwald waren bij het begin van de Eerste Wereldoorlog linkse socialisten bijeen gekomen die een onmiddellijk stopzetten van de slachtpartij eisten, onder hen waren Lenin, Rosa Luxemburg, Trotsky, enz… Na de Russische revolutie en de Amerikaanse interventie in de oorlog stelde Wilson zijn ’12 punten programma’ voor dat er onder andere in voorzag dat na het verdwijnen van de Oostenrijks Hongaarse dubbelmonarchie elk volk zijn eigen staat kon krijgen. Dit was gebaseerd op taal, religie, territorium. De sociaal democratie sloot zich al te graag hierbij aan, ware het maar uit vijandschap voor de Russische Revolutie, dus ook Camille Huysmans (die als secretaris van de IIde Internationale tijdens de oorlog de Conferentie van Stockholm had bijeen geroepen om Zimmerwald de wind uit de zeilen te nemen). August Vermeylen werd eerste rector van de ‘vervlaamste’ universiteit van Gent en pas lid van de BWP nadat hij was verkozen tot gecoöpteerd senator.

Het voornaamste wapen van de Vlaamse beweging zou dus de taalstrijd blijven. De taalgrens werd vastgelegd, er werden taalwetten gestemd, draconisch van aard. Het gevecht gingen zich vooral rond Brussel toespitsen.

van 1960 tot de laatste staatshervorming

Vreemd genoeg kwam de eis tot federalisme uit de hoek van de Waalse linkerzijde. Na de algemene staking van ’60 – ’61 tegen de ‘eenheidswet’ was de Luikse vakbondsleider André Renard tot de conclusie gekomen dat er enkel structuurhervormingen zouden komen met een linkse meerderheid in Wallonië. Dit kon enkel gebeuren zo België werd gefederaliseerd. Daartoe stichtte hij in 1961 de Mouvement Populaire Wallon (MPW).

Ondertussen was er in het Belgische economische landschap iets grondigs veranderd. Tot in de jaren ’50 situeerde de economische expansie en de industriële groei zich in Wallonië. Het belang van de steenkool verminderde echter en de metaalindustrie (Sidmar) vestigt zich daar waar de grondstoffen aankomen, in de havens, en de havens liggen in Vlaanderen. Samen met de industrialisatie van Vlaanderen ontwikkelt er zich een Vlaamse burgerij die ook meer politiek gewicht krijgt in het unitaire België (Théo Lefèvre, de ‘salons van de Kredietbank’). Na het fascistisch debacle van tijdens WO II krijgt de Vlaamse beweging weer moed. De spits wordt afgebeten door de Volksunie en de invloed wordt groter binnen de toenmalige CVP. Komt daarbij dat de Vlaamse bevolking sneller groeit dan de Franstalige. Waar het evenwicht vroeger in stand werd gehouden door de verfransing van Brussel loopt dit stilaan ten einde. In Wallonië en Brussel wordt gevreesd voor een minderheidspositie binnen de unitaire staat. De eis tot gewestvorming krijgt de wind in de zeilen.

Er staan twee standpunten recht tegenover elkaar: de territoriale en de linguistsiche. De Vlamingen gaan uit van het grondgebied waarbij Vlaanderen op een aantal gebieden homogeen Vlaams moet zijn. De Franstaligen staan voor het beginsel van de taal daar ze enkele Franstalige minderheden in Vlaanderen willen beschermen. De staatshervormingen worden een compromis tussen beide standpunten.

Na veel gehakketak komt er een reeks van 5 staatshervormingen (1970, 1980, 1988, 1993, 2001). België wordt een federale staat met drie gemeenschappen en drie gewesten. De regio Brussel – Hoofdstad werd in 1963 beperkt tot 19 gemeenten toen de taalgrens werd vastgelegd. Men baseerde zich hier op een talentelling uitgevoerd in 1947. Dit alles gebeurde boven het hoofd van de gewone mensen.

Wallonië en Vlaanderen werden ééntalige regio’s. Dit territoriaal federalisme is eigenlijk gebaseerd op het standpunt dat er een gebied wordt afgebakend dat beheerd wordt door een deelstaat. Het sluit nauw aan bij de traditionele opvatting (zie Wilson) dat elke natie haar eigen grondgebied heeft. In regio’s echter waar de bevolking gemengd is, zoals in Brussel, ware het misschien beter een federalisme toe te passen waarbij elke bevolkingsgroep haar eigen linguïstieke instellingen heeft of waar er resoluut geopteerd wordt voor een doorgedreven tweetaligheid.

2008: weer eens een staatshervorming

Nu staats er terug een staatshervorming op stapel. De vraag is in hoeverre dat nog iets te maken heeft met de emancipatiebeweging van de volkeren. Twee inhalige burgerijen proberen een staat te gebruiken om hun winsten veilig te stellen evenals hun concurrentiepositie op de buitenlandse markten. Besparen in de sociale zekerheid (patronale bijdragen) is het ordewoord, of die nu gesplitst is of niet. Handig gebruik makend van rancunes die stammen uit een duistere periode van de geschiedenis toen het Vlaamse volk nog werd onderdrukt en de Vlaamse beweging de kwestie langs een juridisch linguïstische weg heeft proberen op te lossen werd een ranzige xenofobe sfeer geschapen. Op basis van ras, taal en volk werd het territorium van een toekomstige Vlaams staat afgebakend waarop vorige eeuw vreemdelingenhaat welig kon tieren en waar voor een sociale ontvoogding zeker geen plaats was. Integendeel, er werd ruimte geschapen voor een vanzelfsprekende neoliberale politiek waarbij ‘onze’ bedrijven, ‘onze’ winsten primeerden. De verandering en veelkleurigheid van de bevolking zou in een handomdraai en met dwang opgevangen worden, assimileren was de boodschap, voor verscheidenheid was geen plaats meer, zeker niet in de publieke sfeer. De toekomstige Vlaamse staat zou homogeen zijn, de Vlaamse taal de enige. Maar ondertussen werd de wereld steeds maar meer één. Supranationale instellingen bieden zich aan (EU), knagen aan de bevoegdheden van de natiestaten die vrolijk hun taken privatiseren, zonder dat ze worden verdrongen, verre van en dat alles voltrekt zich verre van democratisch. De concensus van Washington, Maastricht, Lissabon zetten de krijtlijnen uit van het neoliberale wereldbestuur? De UNO veiligheidsraad met zijn vetorecht wordt de wereldregering van Kant?

Echter, wat lager bij de grond gebeurt er nog iets anders. De bevolking is meer en meer gemengd geworden. Meer dan de helft van de Brusselaars is niet van Belgische oorsprong, één op drie heeft ook niet de Belgische nationaliteit. Voor hen moeten onze taalperikelen wel van een andere planeet lijken te komen. Ook de bedrijven en vooral de industrie worden meertalig. Heeft het vasthouden aan een stringente wetgeving hier nog zin, is het nog praktisch, is het nog democratisch? Als in een firma meer dan de helft van de arbeiders Frans spreken, in Frankrijk woont, blijft de wettelijke officiële taal het Nederlands (arbeidsreglement, loonfiche, verslagen Ondernemingsraad, …). Om een sociale woning te betrekken moet men ergens kunnen bewijzen dat men Nederlands verstaat. Trouwens behoort dit alles wel tot de publieke sfeer en zo ja tot hoever?

Het wordt een uitdaging voor radicaal links om deze discussie uit de taboesfeer te halen. Om te strijden voor een wettelijk kader waarbinnen een multiculturele maatschappij kan gedijen en functioneren zonder dat er minderheden – hoe klein ook – worden onderdrukt, een maatschappij gebaseerd op solidariteit en vertrouwen, wat echter al heel vlug zal botsen op de limieten van het neoliberalisme, zeker zoals ze dit zullen vertalen binnen een min of meer autonoom Vlaanderen. Niet de staatsvorm telt, wel de inhoud.

Valeer Vantyghem

---

Inleiding en voorstelling Meervoud

Meervoud is een links een Vlaams-nationaal maandblad. Voor ons is nationale emancipatie en emancipatie van de arbeidersklasse onlosmakelijk met elkaar verbonden. We betreuren dat hetgeen in het buitenland evident is, hier als onverzoenlijk wordt aanzien. Denken we maar aan de partijen Batasuna, ANV of EHAK in Baskanland, aan Sinn Fein in Ierland, aan SNP of SSP in Schotland, of aan ERC in Catalonië. Maar ook aan onze vrienden uit het zuiden, waar de FGTB steeds dominant is geweest binnen de Waalse beweging.

Het feit dat de Vlaamse beweging vandaag door rechts gedomineerd wordt, is historisch verklaarbaar, maar is nefast voor beide bewegingen (arbeiders- en Vlaamse beweging). Een groot deel van de linkerzijde verzet zich immers nu blindelings tegen alles wat Vlaams klinkt. Ze gaat daarbij hoogst uitzonderlijke allianties aan: de “progressieve” culturele elite wentelt zich in Belgisch-nationalisme en Luc De Vos de lof zingen voor vorst, voor vrijheid en voor recht. Het is evident dat links haar geloofwaardigheid verliest, als zij ineens steun gaat betuigen aan de koning (Elio Di Rupo, om er maar één te noemen). Deze hypocriete houding van traditioneel links is één van de voornaamste oorzaken voor de opkomst van extreem-rechts in Vlaanderen. En dat terwijl de Vlaamse emancipatiestrijd op zich gezien een links strijd is, of zou moeten zijn.

Essentieel binnen de analyse van Meervoud, is het feit dat België een burgerlijke staat is, opgericht in 1830 met als enige doel het dienen van de Belgische patronale belangen: eerste de locale textiel- en staalbaronnen, later het holdingkapitalisme, vandaag de Europese multinationals. De nationale kwestie in België reduceren tot een botsing tussen Vlamingen en Walen, is de waarheid geweld aandoen. Wallonië is immers een zo mogelijk nog groter slachtoffer van de Belgische staat (ook wel de Brusselse elite genaamd), dan Vlaanderen. Sinds de jaren '60 boerde de Waalse zware industrie immers achteruit, en het Belgisch regime had geen enkele interesse om de Waalse economie te moderniseren. Zij hebben Wallonië laten creperen, en nadien haar economie verkocht aan de meest biedende Europese mltinational. Het is dan ook evident dat de Waalse kritiek vooral uit syndicale hoek kwam: het renardisme. Het is hierbij vermeldenswaardig dat er op de Vlaame Mars in 1963 (in Antwerpen) tevens een renardistische delegatie aanwezig was: Vlamingen en Walen, samen voor federalisme.

Wat is nu een staat? “Een staat is een politiek instrument in handen van haar heersende klasse.” In het geval van België is die heersende klasse, de kapitalistische klasse. Daar binnen de burgerij in België de Franse taal steeds dominant geweest is, is België een door-en-door Franstalige staat. De verfransing en de kapitalistische hegemonie zijn twee facetten van hetzelfde.
Dat valt ook duidelijk te zien aan het feit dat op plaatsen waar de burgerij dominanter aanwezig was, de verfransing verder doorgezet is:
Vooreerst in Wallonië (waar men in 1830 nog vooral Waals en Picardisch sprak) waar de industrialisering zorgde voor de verfransing; Brussel dat het administratieve en politeke centrum van België werd; in mindere mate (en sinds enkele decenia sterk verminderd), de Vlaamse steden Gent, Leuven en Antwerpen. In toenemende mate is daar de Vlaamse Rand bijgekomen, als 'slaapgemeenten' voor de gegoede Franstalige burgerij en eurocraten uit Brussel.

Enkele vragen die wij als CAP ons moeten stellen is: delen de beide taalgroepen binnen CAP nog dezelfde visie op de staat België? Het idee van een Franstalig gedomineerd België wordt vandaag niet langer aanvaard in Vlaanderen. Maar veel Franstaligen houden wel nog krampachtig vast aan die visie op België (en dat is ook de visie die partijen zoals MR-FDF, PS en Cdh nog steeds verkondigen). Hoe reageren de Franstalige CAP-leden op de Franstalige burgerij in de Vlaamse Rand? Een burgerij die nog steeds gelooft in het idee dat de Franse cultuur verheven is boven het Nederlands. Maar zij zullen ook nooit praten over “het Nederlands”. Neen, zij praten over “het Vlaams”, als een groep dialectjes dat gesproken wordt door die rare snuiters uit het noorden van het land, en dat enkel verstaanbaar is in het eigen dorp. Wat doen wij met zotternijen zoals het pleiten voor een federale kieskring? Hoe geloofwaardig is een pleidooi voor een eengemaakt België nog, als men het zelfs nog niet eens geraak over waar dat België zou moeten voor staan? En hoe geloofwaardig is die Belgische eenheid als men het taalgebied van de ander niet of nauwelijks respecteert?

Johan De Nys
CAP-Aalst

---

Brief vanuit de Brusselse Rand

In hoeveel Waalse gemeenten met faciliteiten voor Vlamingen zijn er verkozenen via Vlaamse politieke groeperingen die in de gemeenteraad een politiek mandaat hebben? Wel, het antwoord is eenvoudig, vrijwel geen enkele.

Hetzelfde wat betreft de Duitstaligen in België, die geen enkel politiek gemeentelijk mandaat hebben in de Waalse gemeenten via verkiezingen.

Dus hier blijkt duidelijk dat de Nederlandstaligen-Vlamingen en de Duitstaligen de faciliteiten niet misbruiken om hun cultuureigenheid op te dringen aan de Waalse bevolking.

Kameraden, en wat zien we in Vlaams-Brabant en in Voeren? In Vlaamse gemeenten met faciliteiten grenzend aan het gewest Brussel hebben zo maar eventjes 4 van de 6 faciliteitengemeenten verkozenen via verkiezingen; Franstaligen die verkozen zijn door de Franstalige ingeweken kiezers via 100% Franstalige politieke lijsten bij verkiezingen, hebben de meerderheid in de betrokken gemeenten.
Dus hier kan men gerust zeggen dat Franstaligen resoluut de weg opgaan van een cultureel imperialisme, en zich niet willen aanpassen in het gewest, dat nl. het Vlaams Gewest is.
Desondanks dat een serieus percentage Nederlands spreekt, hetzij een minimum aan basis-Nederlands of zelfs in de richting van een degelijke tweede taal het Nederlands te kennen.

In heel wat gemeenten grenzend aan het Brussels Gewest zonder faciliteiten halen de Franstalige partijen 15 tot 30% van de stemmen, dus deze Franstalige inwijkelingen in gemeenten zonder enige faciliteiten voor Franstaligen stemmen massaal op een gemeenschappelijke lijst, gemakkelijks halve noem ik maar Union Francophone, en dus bewijzen deze Franstalige inwijkelingen dat zij zich niet willen aanpassen en geen respect hebben voor het Vlaams Gewest; dat gaat van bedrijfsleider tot en met de gewone arbeider of bediende.

Nota bene, deze Franstalige landgenoten zijn uit vrijwillig keuze in het Vlaams Gewest komen wonen. Alleen al uit beleefdheid menselijk gesproken, alleen al uit respect voor de Vlaamse cultuur, denk ik wel te mogen vragen aan alle Franstalige CAP-leden dat zij dit cultuurimperialisme van vele Franstalige politieke partijen (MR-FDF, PS, Cdh) voor 100% willen verwerpen en er zich voor 100% tegen verzetten in de toekomst.
Het is niet 5 voor 12, maar 1 voor 12: Franstaligen, houd op met uw cultuurimperialisme dat U al voert -in het bijzonder in het arrondissement Halle-Vilvoorde- sinds 1932. Dus al 75 jaar.

Ik moet eerlijk zeggen, kameraden, het is een schande in de sociale politiek van het land België, want wanneer dit cultuurimperialisme van Franstaligen in het bijzonder het arrondissement Halle-Vilvoorde verder gaat in de toekomst, dan zal ook progressef en links Vlaanderen de solidariteit ook even in vraag stellen, betreffende Vlaamse solidariteit tot Waalse Gewest – Franse Gemeenschap.

Tot slot roep ik de Franstalige kameraden op: houd op met uw cultuurimperialisme en Vlaanderen en in eerste instantie in het arrondissement Halle-Vilvoorde.

Jean-Pierre Roosens
CAP-Brussel-Halle-Vilvoorde