Niet geloofd en vernederd als ‘marginaal’ door gerecht en gerechtelijke politie, werd Tinny Mast met de familie Russo, Brichet, Marchal, Ben Aïssa en Lejeune één van de boegbeelden van de Witte mars van tien jaar geleden. De grootste naoorlogse mars die ooit door Brussel trok. Uit pijn ontstaat hoop, schrijft ze in haar boek “Altijd op zoek. Mijn alfabet voor Kim en Ken”. Tinny Mast gaat met haar pleidooi voor nieuwe solidariteit regelrecht in de clinch met de toenemende intolerantie in de maatschappij en met het huidige politieke discours. “Om het leven van hen die nooit meer zullen verjaren alsnog een betekenis te geven”. Daarom besloten Tinny en haar man Willy als onafhankelijke kandidaten op de CAP-lijst te staan.

Interview door Griet Van Meulder

In het voorwoord van jouw boek vergelijkt Carine Russo jullie strijd met de Dwaze Moeders van de Plaza de Mayo in Argentinië: “moeders die net als wij , gek werden van onzekerheid en woede voor hun verdwenen zoons en dochters. Maar is het niet hun ‘waanzin’ die in grote mate heeft bijgedragen tot de val van de Argentijnse dictatuur? (…)”. Wat betekent die vergelijking voor jou?
Tinny: De vergelijking gaat over pijn en verdriet. Het verdriet van een vader of een moeder die zijn of haar kind kwijt geraakt, kent geen grenzen. Maar de dwaze moeders waren het begin van een veranderende politieke cultuur in Argentinië. Ze hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ommezwaai, zoals wij dat hier in België ook gedaan hebben. De dwaze moeders bleven volhouden, jaar in, jaar uit. Die volhardendheid hadden de ouders in de Witte mars ook. Wij bleven zoeken naar wat er met onze kinderen gebeurd was, wij wilden weten, wij wilden de feiten kennen.

Het comité Kim en Ken heeft op een bepaald moment 125 mensen georganiseerd, waarvan er achteraf ook heel wat geëngageerd zijn gebleven. In je boek staat: ‘ het comité was een echte school voor een andere samenleving’. Kan je daar wat over vertellen?
Tinny: In het comité Kim en Ken zaten mensen van alle lagen van de bevolking, het was erg breed en pluralistisch. Er zaten mensen in die zelf al veel hadden meegemaakt, mensen die de politiek niet meer zagen zitten. Van daklozen tot meer welgestelde mensen, van dokwerkers tot bedienden. In het comité kon iedereen zijn eigen mening hebben, iedereen kon het woord nemen. Er waren twee belangrijke regels: het comité was pluralistisch én het kwam op voor alle kinderen, ongeacht de huidskleur, nationaliteit of geloofsovertuiging.
Het comité heeft ook steun gehad van heel wat bekende mensen: Geert Hoste, Antje De Boeck, Els Dottermans, Hilde Van Mieghem, die hebben ons allemaal gesteund. We hebben ook sympathie en hulp gekregen van heel veel gewone mensen. Zo waren er arbeiders die aan het justitiepaleis in Antwerpen een grote kraan gezet hadden of een soort hoogtewerker waaraan een lange koord gehangen werd met een bal eraan om het justitiepaleis symbolisch mee te slopen. Tijdens de Witte mars zijn er ’s morgens ook tien enorme aanhangwagens naar Brussel gereden met grote foto’s van Dehaene op een stier, en daartussen alle foto’s van onze verdwenen en vermoorde kinderen. Ze hebben tot 12u door Brussel gereden en daarna zijn ze door de politie de stad uitgezet. De pers had duidelijk de opdracht gekregen om dit te verzwijgen; één journalist van radio één heeft erover gesproken. Wij hebben ook steun gekregen van prostituees uit het schipperskwartier die geld hadden samen gelegd om ons een beeldje te schenken ter nagedachtenis van Kim. Het beeldje staat hier in onze tuin.
Wij hebben veel gedaan met het comité. Zo verzamelden wij geld voor kinderen, slachtoffers die hun proces niet konden betalen. Ik herinner mij nog een alleenstaande vrouw met drie kinderen: 9, 8 en 4 jaar oud en die nog nooit in hun leven een sinterklaas gekregen hadden. Wij hebben veel kinderen gezien die in ellende leefden, maar dat is mij altijd bijgebleven. Met het comité hebben wij van alles gekocht: speelgoed, bedden, noem maar op.
In het comité Kim en Ken spraken we een taal die iedereen verstond. Er werd openlijk gediscussieerd en gesproken. Sommige mensen die in het comité actief waren, zegden ronduit dat ze op het Vlaams Blok hadden gestemd. Wij ontweken dat niet maar gingen de discussie aan en hebben mensen overtuigd om niet meer op het Blok te stemmen. Ik herinner mij nog goed dat een man tijdens een manifestatie naar voor ging en zei: “Ik was overtuigd Vlaams Blokker, maar sinds ik bij het comité Kim en Ken ben, heb ik mijn ogen geopend en gezien dat het niet de juiste keuze was”. Hij durfde, vind ik.
Achteraf zijn er heel wat mensen uit het comité die hun engagement hebben verder gezet, met daklozen, tegen de huisjesmelkers, enz.

In je boek citeer je Bob Marley “Emancipate yourselves from mental slavery, none but ourselves can free our minds”. We moeten ons bevrijden van geestelijke slavernij, en de enige die dat kunnen doen, zijn wij zelf. En ook Tracy Chapman “Poor people gonna rise up, and get their share, poor people gonna rise up, and take what’s theirs”. Arme mensen zullen opstaan en hun deel pakken, op een dag zullen ze nemen wat hun toekomt. Wat betekent dat voor jou?
Tinny: Ik vind de muziek erg mooi en er zit ook veel betekenis in. Dat is waar, we moeten ons bevrijden van de geestelijke slavernij. Al het commerciële en die blindmakende verkiezingspropaganda, het van bovenaf opleggen hoe wij moeten denken en functioneren, daar moeten we vanaf. Mensen moeten terug voor zichzelf leren te denken. Ik vind het belangrijk dat mensen hun eigen mening hebben, en dat er verschillende meningen zijn. Je kan dikwijls veel opsteken van iemand die heel anders denkt dan jezelf. Ik hou van discussie en zelfs dat mensen standpunten uiten waar ik het niet eens mee ben. Ik ben geen zachtgekookt eitje hoor, en kan ook heel andere standpunten aan.
Tracy Chapman zegt dat we moeten terugnemen wat ze ons afgepakt hebben. Daar ben ik het volmondig mee eens. De grote massa van de bevolking, de arbeiders, de werkende mensen die moeten zich niet laten doen. Wij moeten terug nemen wat van ons is. Ik geef een voorbeeld dat ik heel erg belangrijk vind. Mijn man Willy is net bruggepensioneerd; hij heeft als arbeider aan de hoogovens bij Umicore (het vroegere Union Minière) gewerkt, eerst in Hoboken en vanaf 2000 in Olen. Hij werkte in ploegen, heel onregelmatig en gevaarlijk werk, in een volcontinu stelsel, zeven dagen op zeven. De regering Verhofstadt heeft de bazen een belastingsvermindering van 10,78% cadeau gegeven op de lonen van de ploegenarbeiders. Dat moeten ze voortaan niet meer storten aan de belastingen, en steken ze gewoon in hun eigen zak. En wat krijgen onze shiftarbeiders? Niks, zij zijn er niet beter van geworden. Wel ik zeg, die 10,78%, die moeten ze ook aan onze mannen geven. Dat is perfect haalbaar. Het grootste gedeelte van de belastingen komt al van de gewone mensen die werken, niet van de elite met de grote vermogens. Maar wie draagt de gevolgen van het onregelmatige werk? Wie krijgt de arbeidsongevallen? Willy heeft echt mensen in brand zien staan op het werk hé. Wie krijgt de werkdruk op zijn nek? Als je partner in een volcontinustelsel werkt dan weegt dat ook op de vrouw en de kinderen. Hoeveel gezinnen zijn er niet die elkaar nog af en toe “eens tegen komen”, ’s morgens vroeg of ’s avonds laat? Sommige stellen zelfs kinderopvang tot 10 of 11 u ’s avonds voor. Maar kinderen van vijf jaar bijvoorbeeld, die moeten dan al lang in hun bed liggen. Vergeet niet dat er met de afschaffing van de nachtarbeid voor vrouwen, nu ouders zijn die beiden in zeer flexibele systemen moeten werken. Continu shift is een zware belasting voor het gezin. ’s Morgens was ik ook altijd bang dat Willy in slaap zou vallen onderweg naar huis, want hoeveel nachtarbeiders verongelukken er niet?
Flexibiliteit, shifts, werkdruk, bij Umicore kon Willy er van meespreken. In de grote vakantie werkte hij soms 60 dagen aan één stuk door, zonder één dag thuis te zijn. Kerstmis, nieuwjaar, daar trokken de bazen zich allemaal niets van aan, je moest er staan.

Willy en jij, jullie hebben allebei in Hoboken gewoond. Een gemeente die vroeger heel socialistisch was. Hoe hebben jullie die gemeente zien veranderen?
Tinny: In Hoboken waren er in de jaren ’70 nog tal van bedrijven, Cockerill, De Wol (wolspinnerij) en meer dan honderd cafés voor de mannen van de shift … maar in de jaren ’80 zijn er enorm veel arbeidsplaatsen weggevallen. De meeste cafés verdwenen ook. Heel veel mensen zijn werkloos geworden. Ik was 16 jaar en zat op school in Hoboken toen Cockerill sloot in 1981. Er waren meisjes op school die vertelden dat hun vaders zelfmoord gepleegd hadden, omdat ze hun huishouden niet meer konden onderhouden. Dat zijn ook de gevolgen van de sociale achteruitgang, problemen waarover niemand zijn mond open doet. Maar in diezelfde jaren ’80 is het Blok er wel groot geworden.
Ik heb Raf (Verbeke) een tijdje geleden op TV gezien in een debat over de herstructureringen. Ik zat in mijn zetel te supporteren voor hem, hij heeft correct gezegd dat het geld dat nu gebruikt wordt voor sociale zekerheidsvrijstellingen of belastingscadeaus aan bedrijven, beter zou gebruikt worden om arbeidsplaatsen te creëren. De massale afdankingen die wij de laatste jaren meemaakten: Clabecq, Renault, Ford Genk, enz. enz. Ook bij de dokwerkers aan ’t Scheld, een beetje verderop, daar werkt nu misschien nog één tiende van het aantal dat er vroeger werkte. Bedrijven delocaliseren omdat ze ver weg meer geld kunnen verdienen op de kap van de arbeiders.
Dat beangstigt mij enorm. Hoe moeten onze kinderen aan een job geraken? Waar gaan ze werk vinden als de ene arbeidsplaats na de andere verloren gaat? Dat is mijn grote bekommernis.
Het sociale aspect is voor mij heel belangrijk in de verkiezingscampagne. Ik heb gezien hoe mensen terugvallen op een vervangingsinkomen, hun huis niet meer kunnen afbetalen en in de armoede terechtkomen. Ik ken een oud vrouwtje in Hasselt die zes maanden in het ziekenhuis gelegen heeft. Ze had haar huishuur niet betaald en was op straat gezet, dakloos.
Ik heb op de CAP-verkiezingsconferentie van 14 april gehoord dat er mensen van Gent een actie hebben georganiseerd tegen de prijs van de vuilzakken. Ik vind dat een heel juiste actie. Die kosten zijn te duur en bovendien onrechtvaardig omdat ze geen rekening houden met het de hoogte van het inkomen. In Antwerpen waren er mensen die geen geld hadden om één rol vuilzakken te kopen. Via een vzw hebben wij zakken per stuk verkocht. Weet je, ik ben ook groen, maar wat ben je met een groene boom als de geest die er onder zit niet kan ademen, niet kan leven, de rekening van het ziekenhuis niet kan betalen.

Tinny, jij bent altijd consequent opgekomen tegen racisme.
Tinny: Dat was zo bij ons thuis. Onze Kim bijvoorbeeld was heel actief in de campagne van Objectief. Ik heb mijn kinderen altijd geleerd dat mensen met een andere huidskleur geen ‘vreemden’ zijn voor ons.
Op het werk van Willy werd al het vuilste werk door Marokkanen gedaan, de grootste vetzakkerij, het in de smerigheid langs buizen over de grond kruipen enz. Daar was een oudere Marokkaanse man die dat al 25 jaar deed. Omdat hij ouder werd, wilde men hem van de ene dag op een andere naar een afdeling overplaatsen waar hij minder goed af zou zijn. Willy heeft het voor hem opgenomen en hij heeft aangepast werk gekregen. Die man is ons levenslang dankbaar geweest. Toen hij op pensioen ging heeft hij Willy zelfs een Marokkaans kleed cadeau gedaan en we werden uitgenodigd in Marokko.
Ik herinner mij ook dat de Marokkanen op het werk van Willy, bij Umicore, gezien hadden dat wij aanwezig waren op de begrafenis van Loubna in de grote moskee van Brussel. Vanaf dan kon hij absoluut niks mis meer doen, wij hebben enorm veel respect en sympathie van hen gekregen.

Welke boodschap wil je nog meegeven in de campagne?
Tinny: Voor mijn dode kinderen kan ik niets meer doen, voor de andere wel. Voor diegenen die na ons komen. “Om het leven van hen die nooit meer zullen verjaren alsnog een betekenis te geven”, daar put ik mijn engagement uit.